Goede wijn behoeft geen kurk door Wouter Klootwijk 

Tweehonderdvijftig jaar nadat een Fransman voor het eerst een fles wijn afsloot met een kurk heeft de grootste kurkenfabrikant ter wereld, Amorim in Portugal, iets uitgevonden tegen kurk.

Wijn die kurk heeft, is niet lekker. Er zijn eerder vindingen gedaan die het verschijnsel bestrijden. De schroefdop van aluminium met een binnenvoering van polyethyleen en sinds een paar jaar op de markt: de kunstkurk. Of de natuurkurk op de fles deze eeuw overleeft, is niet zeker. Er wordt fel om gevochten, maar wijnschrijvers van naam en faam durven openlijk voor nieuwe afsluiters te pleiten en maken kurkgelovigen belachelijk: "Die lezen ook nog een boek bij een walmend olielampje". Producenten van natuurkurk verspreiden intussen resultaten van onderzoeken onder wijnconsumenten die zeggen voorkeur te hebben voor een echte kurk. En waarom? Omdat op wijn een kurk hoort. Emotie.

Er is ook wijn die met een kroonkurk in de fles gehouden wordt. Champagne. De top van de hals van een champagnefles lijkt op die van een flesje bier. Beide flessen hebben een bol glazen kraagje. Om dat kraagje wordt de kroonkurk gevouwen. Hij heet zo maar het is helemaal geen kurk, het is een dopje van blik of roestvrij staal met een binnenvoering van kunststof. Sluit perfect. Champagne moet in de fles op de gewenste smaak met de gewenste prik komen. Dat moet ondersteboven, zodat gestorven gistcellen en andere vuiltjes in de hals zakken, in een hol plastic dopje. De kroonkurk houdt het dopje tegen en de wijn in de fles. Als de tijd en de wijn rijp is, wordt het bezinksel in de hals bevroren. De kroonkurk gaat er af en het holle dopje met vuil plopt de fles uit. De wijn wordt aangevuld met suikerwater en de fles moet weer dicht. Maar niet opnieuw met een kroonkurk. Niemand gaat veel geld betalen voor champagne met een ordinair kroonkurkje.

Maar nu iets merkwaardigs. In de jongste Consumentengids, het januarinummer dat al vorige week verscheen, staat een verslag van een proeverij van mousserende wijnen. Een van de proevers constateert tijdens de blindproeverij dat een champagne te oud is. Er zit een muffig toontje aan. Naderhand worden de kurken bekeken van de geopende flessen. Er waren uitgedroogde kurken bij die zover ineengeschrompeld waren dat ze mogelijk de fles niet meer goed dicht hadden gehouden. En ze roken sterk. Naar bedorven kurk. Een van de flessen champagne was er volledig door verknoeid.

Het komt veel vaker voor. Niet alle bedorven wijn is de schuld van de kurk, maar zo vaak heeft vermoedelijk de kurk het gedaan dat een nuchtere waarnemer niet begrijpt waarom kurk nog altijd de dienst uitmaakt in de bottelarijen. Van de 13 miljard flessen wijn die jaarlijks overal ter wereld opengetrokken worden heeft 1 (volgens de een) tot meer dan 10 procent (volgens anderen) een aangetaste kurk. Het is in veel gevallen een schimmel die met de kurk mee de fles insluipt en in samenwerking met de zuren in de wijn tot bloei komt. Ook als het maar bij 1 procent van de wijn in de wereld voorkomt, zijn het nog altijd 13 miljoen flessen die in de gootsteen leeggegoten moeten worden. Het kunnen er ook 130 miljoen zijn. Er zijn dan ook wijndrinkers die denken dat wijn rottig hoort te smaken. De muffe champagne uit de proeverij voor de Consumentengids werd door een van de blind proevers juist met gejuich begroet: eindelijk een echte champagne.    

Hier en daar en vooral buiten Frankrijk in zogenoemde 'nieuwe wijnlanden' schakelen wijnhuizen over op andere afsluitingen. Kunststof stoppen zijn er in de vorm van een natuurkurk en met ongeveer ook de kurkenkleur die doet denken aan het ondergoed dat oma bij Hunkemöller kocht. Het had de kleur van haar bleke huid. Een groot kunstkurkenmerk SupremeCorq, durft al van de kurkenkleur af te wijken en maakt stoppen in felle kleuren. Het is een inerte kunststof, geeft geen smaak af en neemt geen stoffen op, te vergelijken met het materiaal waar kunsthartkleppen van gemaakt worden. Veel onderzoeksresultaten zijn op internet te vinden. Proeven met wijn met een kunstkurk. De wijn lijdt er niet onder, al mist hier en daar een wijnschrijver die aan een proef deelnam iets, hoe moet hij het zeggen, een toontje, nou noem het maar kurk! Zo misten wijndrinkers jaren geleden ook de smaak van het hout toen wijn niet meer in houten vaten werd gerijpt maar in roestvrij staal. Uitvinding: wat houtkrullen mee laten trekken in de wijn. Misschien is een theelepeltje gemalen kurk ook een idee.  

Een ander alternatief voor de natuurkurk is een schroefdop. In vliegtuigen krijgen de meest betalende passagiers champagne aangeboden. Mag een knal van een kurk met oudjaar nog zo feestelijk klinken, in vliegtuigen ligt dat anders. Voor vliegtuigchampagne is een schroefdop gemaakt. De flesjes kunnen geopend worden zonder de passagiers de stuipen op het lijf te jagen. Het is een dop van kunststof, maar er zijn ook wijnhuizen die een aluminium schroefdop gebruiken met een kunststoffen binnenvoering. Nederlands beroemdste wijnschrijver Hubrecht Duijker is er blij mee in het openbaar. Duitse bottelaars stappen ook bij bosjes over op schroefdoppen, Duitse wijnen hebben nog vaker kurk dan andere. De fabrikant van natuurkurk moet vechten voor zijn product. Amorim in Portugal heeft een nieuw proces ontwikkeld om kurken te ontsmetten. 'Dampdestillatie' wordt het genoemd. Kurk en water gaan in een enorme oven die tot 90 graden Celsius verhit wordt. De schimmels in de kurk zijn vluchtig, ze zweven mee met de hete dampen naar boven en kunnen zo worden afgezogen. Het helpt, zegt Amorim, de klachten zijn afgenomen. En dan trekt de natuurkurkenverkoper voor de Benelux grijnzend een publicatie te voorschijn uit zijn tas. Een artikel waarin staat dat een fles wijn met een schroefdop bedorven was. Hij had kurk. "Ziet u, de kurk krijgt altijd de schuld, maar er zat helemaal geen kurk op."  

Bron: NRC Handelsblad 23 december 2003


Terug Info-pagina: Diverse artikelen