Het Mag opeens gezegd: een goed glas is nuttig door Thieu Vaessen

Niet alleen provocateur Midas Dekkers is er 'verschrikkelijk blij' mee, ook ernstige evolutionair psychologen scharen zich achter een Brits pleidooi voor de consumptie van alcohol. 'Culturen die het verbieden, hebben toch vaak meer moeite met samenwerking en innovatie'.

Waarom drinken mensen alcohol? Omdat ze dom zijn? En hardleers? Waardoor we nog steeds niet door hebben dat alcohol slecht is voor onszelf, onze naasten en de maatschappij als geheel?
Welnee. We drinken alcohol omdat we sociale dieren zijn en een paar glazen bier of wijn ons helpen vriendschappen te sluiten. Die vriendschappen zijn cruciaal voor ons welbevinden, ze bieden bescherming tegen bedreigingen van buiten en geborgenheid bij persoonlijke tegenslag. Vriendschap vormt een sleutelelement achter het evolutionaire succes van de mens. Dat maakt het drinken van alcohol - in enigszins verantwoorde hoeveelheden - tot een uitermate nuttig tijdverdrijf.
Bovenstaand antwoord op de vraag 'waarom drinken mensen alcohol' is afkomstig van Robin Dunbar, een Britse hoogleraar evolutionaire psychologie die eerder deze maand een opmerkelijk artikel schreef in de Financial Times. Het stuk is tegendraads, in dit tijdsgewricht met zijn nadruk op de risico's van alcoholconsumptie. Maar het is ook stevig onderbouwd.
Dunbar betoogt dat alcohol het geheim is achter het overleven van de mens, en zelfs van onze huidige welvaart.


Intrigerend onderzoek
Dit antwoord, zo schrijft Dunbar, heeft zich aan hem en andere evolutionair psychologen opgedrongen dankzij nieuw, intrigerend onderzoek. Zo zijn er aanwijzingen dat alcohol ons brein aanzet tot het maken van endorfines, stofjes die een gevoel van geluk en welbevinden veroorzaken. Dunbar: 'Dat opiaatachtige effect van alles-komt-goed-met-de-wereld lijkt wezenlijk voor het aangaan van relaties die mensen in staat stellen elkaar te vertrouwen.'
Dunbar stelt dus dat andere evolutionair psychologen er net zo over denken als hij, maar klopt dat wel? Antwoord: ja, dat blijkt heel aardig te kloppen.
'Ik deel het inzicht van Dunbar zeker', zegt Mark van Vugt, hoogleraar evolutionaire psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'Alcohol heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de vooruitgang. Het idee is dat alcohol een sociale functie heeft. Dat was al het geval bij de jager-verzamelaars en is bij de transitie naar een complexere samenleving alleen maar belangrijker geworden.'


Ontremd
'Door alcohol raken we ontremd, de tongen komen los. Alcohol helpt ons vriendschappen te sluiten en dat betaalt zich terug', zegt Hans van de Braak, gepensioneerd docent evolutionaire psychologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en auteur van het handboek Evolutionairy Psychology. Het artikel van Durban laat zich volgens Van de Braak ook lezen als een pleidooi tegen een overdreven gezondheidspolitiek.
Voor een derde stem in het kapittel gaan we te rade bij Midas Dekkers, geen evolutionair psycholoog, maar bioloog en al veel langer voorstander van regelmatig kroegbezoek. 'Ik ben verschrikkelijk blij met dit stuk', zegt Dekkers. 'Het is hopelijk het begin van een tegenbeweging, tegen de gezondheidsdictatuur waaronder we gebukt dreigen te gaan. Want het gaat niet alleen om ons lichaam, maar ook om ons geestelijk welzijn.'
Het betoog van Dunbar heeft een vrolijke ondertoon, maar intussen gaat het wel om een gewichtige zaak. Dat beseffen de Britten ook heel goed. Vandaar dat de British Academy - het nationale wetenschappelijk genootschap van het Verenigd Koninkrijk - volgende maand een tweedaagse conferentie wijdt aan de vraag waarom we alcohol drinken.
Een belangrijk thema voor de wetenschappers is de vraag waarom sommige diersoorten net als de mens alcohol hebben leren waarderen. Bekend is dat olifanten, zowel in Afrika als in India, zich net als sommige apen graag tegoed doen aan overrijp fruit dat doorvergisting alcohol bevat. De dieren raken er ook enigszins aangeschoten van. Volgens de 'dronkenapenhypothese' hebben apen miljoenen jaren geleden zelfs een speciaal genetische mutatie ontwikkeld, die hen in staat stelt de alcohol uit verrijp fruit af te breken.


Bier in het neolithicum
Ook mensen hebben een lange geschiedenis met alcohol. Volgens Durban zijn er nieuwe archeologische inzichten die erop wijzen dat mensen in het neolithicum graan gingen verbouwen om primitieve biersoorten te maken. Het was ze dus niet zozeer te doen om het bakken van brood. Dat zou verklaren waarom onze voorouders in het Midden-Oosten graansoorten verbouwden die zich slecht leenden voor brood, maar die wel geschikt waren voor pap die zich makkelijk liet vergisten.
Naarmate de menselijke samenleving complexer werd, is het belang van alcohol waarschijnlijk ook toegenomen. 'We binden makkelijker met vreemden als er wat alcohol wordt geschonken', zegt Van Vugt . 'Culturen die traditioneel het gebruik van alcohol verbieden, hebben toch vaak meer moeite met samenwerking en innovatie. Misschien is daar wel een verband.'


Pas op met gedestilleerd
De Amsterdamse hoogleraar plaatst ook een kant tekening bij Durbans pleidooi voor eerherstel voor alcohol: kijk uit met gedestilleerd. Op de verwerking van sterkere ranken zijn wij niet ingesteld. 'Mensen n andere primaten liepen toevallig tegen rottend fruit aan. Maar door suikers aan brouwsels toe te voegen en door andere bewerkingen zijn de alcoholpercentages van sommige dranken veel hoge dan we aankunnen. Daarom zien we ook het meeste drankmisbruik met sterk drank.' Over de vraag of bij het drinken van alcohol inderdaad endorfines vrijkomen, is volgens Van Vugt meer onderzoek nodig. 'Lachen en fysieke inspanning werken als sociaal bindmiddel, doordat het endorfines activeert. Dat is inmiddels wel bewezen. Ik vind het aannemelijk dat het drinken van alcohol hetzelfde effect heeft, maar dat is nog niet bewezen. Misschien is daar wel een rol weggelegd voor Nederlands onderzoek.'
De twee Nederlandse evolutionair psychologen zijn, net als Midas Dekkers, vertrouwd met eerder werk van Dunbar en wijzen erop dat de Brit telkens het belang van geborgenheid onderstreept. Het vorm ook een cruciaal element in zijn analyse over het nut van alcohol. Zo hamert de Britse wetenschapper erop dat het drinken van bier 'of voor mijn part een glas prosecco' pas zin heeft als het gebeurt in gezelschap.
Dunbar haalt bijvoorbeeld een onderzoek aan waaruit blijkt dat sociale drinkers minder kans hebben om op latere leeftijd dementie te krijgen. Misschien wel omdat vriendschappen en andere sociale netwerken ons brein scherper houden. 'Dat lijkt me heel plausibel', aldus Van de Braak.

De noodzaak van sociaal drinken is een kanttekening waaraan bioloog Midas Dekkers minder zwaar tilt. Alcohol kan ook troost bieden en dat hoeft lang niet altijd in gezelschap. 'Mijn ervaring is dat je ook prima in je eentje kunt drinken.'


Bron: Het Financieele Dagblad - 18 oktober 2014
 


Terug Info-pagina: Artikelen over wijn