Italië, een laars vol goede wijn

De wijnstok gedijt overal in Italië. In alle 20 districten worden heerlijke rode en witte wijnen gemaakt en bovendien heeft iedere streek zijn eigen specialiteit. Italië is ook de grootste wijnproducent van de wereld.
In 1998 persten de wijnboeren maar liefst 55 miljoen liter sap uit de druiven. Net als in voorgaande jaren is de kwaliteit van de wijn uitstekend. De vraag naar Italiaanse wijn is wereldwijd dan ook enorm gestegen.

Veni, Vidi, Vini
Rijk aan historie, rijk aan traditie en rijk aan smaak. Zo zou men in het kort de Italiaanse wijnen kunnen omschrijven. Voeg daarbij de vakkennis van de wijnmaker en het gebruik van de allernieuwste technologie en het is duidelijk dat Italië op het wereldtoneel een absolute hoofdrol speelt.
De oude Grieken wisten reeds dat de omstandigheden in Italië ideaal zijn voor wijnbouw. Zij noemden Zuid-Italië, waar zij in de 8e en 7e eeuw v.Chr. koloniën stichten, niet voor niets 'Oenotria': wijnland. Ook de Etrusken in Midden-Italië waren grote wijnliefhebbers. Dit levenslustige volk vormde een belangrijke schakel in de Europese wijnhandel van die tijd.
Onder Romeinse invloed werd de wijnstok vanuit Italië over bijna heel Europa verspreid. Het werk van Romeinse wijnauteurs (o.a. Cato, Columella, Plinius) werd  tot ver in de Middeleeuwen in de kloosters gelezen. Monniken en kloosters waren de drijvende kracht achter de Europese wijnbouw, die na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk in zijn bestaan werd bedreigd.
Nu, tweeduizend jaar na de hoogtijdagen van het Romeinse wijnimperium, is Italië opnieuw nummer één in de wereld. Een grote producent van grootse wijnen. Welke eretitel zou het meest op zijn plaats zijn? Of toch maar gewoon 'Oenotria'? 

Vijf klimaatzones en 20 wijndistricten
De wijngebieden van Italië liggen verspreid over een lengte van ruim duizend kilometer. Het zal niemand verbazen dat er aanzienlijke klimaatverschillen bestaan. De bekende Italiaanse wijnprofessor Renato Ratti heeft de 20 wijndistricten onderverdeeld in vijf klimaatzones:

1.

In het noordelijke deel heerst grotendeels een landklimaat; de winters zijn streng en zomers warm De wijnen zijn in het algemeen stevig van karakter, met name die uit Piemonte en het Aosta-dal. De vier gebieden (Lombardije, Trentino-Alto Adige, Veneto en Friuli) produceren naast rode wijnen ook uitstekende witte wijnen met een aangenaam, zuiver fruitaroma.

2. Meer naar het zuiden komen we vervolgens in het centraal gelegen Emilia-Romagna; de wijnen zijn hier wat lichter en speelser dan die in het noorden en bezitten een aantrekkelijke, frisse smaak. De wijngaarden bevinden zich hier overwegend op laagglooiende heuvels
3. Aan de westzijde van Italië komen we van noord naar zuid de volgende wijngebieden tegen: Liguria, Toscane, Umbrië, Latium, Campanië, Basilicata en Calabrië. Wind van zee zorgt hier voor een aangename afkoeling. Met name in Toscane en Umbrië, waar het minder warm is dan in het zuiden, kan de kwaliteit per oogstjaar verschillen.
4. Aan de oostzijde liggend de zogenaamde 'Adriatische' wijngebieden Marken, Abruzzen, Molise en Apulië. In het algemeen komen hier lichte milde wijnen vandaan, zonder al te grote verschillen tussen de oogstjaren. Het aantal zonne-uren is ieder jaar ongeveer gelijk.
5. De eilanden Sicilië en Sardinië completeren het Italiaanse wijnlandschap. Hoewel ze in geografisch opzicht sterk verschillen, genieten beide van een forse dosis zonnewarmte. De rijpe druiven bevatten veel suikers en de wijnen zijn doorgaans krachtig van smaak, vol van kleur en hoog in alcohol.

Italiaanse wijnwet aangepast
Net als in Frankrijk en Spanje is de Italiaanse wijnwetgeving gebaseerd op een systeem van gecontroleerde herkomstbenamingen. Tot de hoogste categorie behoren de classificaties DOC en DOCG. De top wordt gevormd door DOCG-wijnen (Denominazione de Origine Controllata e Garantita). De eisen die aan productie en kwaliteit worden gesteld zijn hoger dan bij gewone DOC-wijnen. Pas na een tweede keuring door een officiële proefcommissie ontvangt de wijn van de staat een speciaal garantiezegel. Tot nu toe bezitten slechts 20 wijnen dit hoge predicaat (o.a. Barolo, Chianti, Brunello di Montalcino, Torgiano Rosso Riserva en Vino Nobile di Montepulciano). DOC staat voor Donomenazione de Origine Controllata en is vergelijkbaar met het Franse Appellation d'Origine Contrôlée. DOC-wijnen zijn afkomstig uit een afgebakend productiegebied en worden gemaakt van bepaalde, voorgeschreven druivensoorten. Vaak wordt de druif in combinatie met het wijngebied op het etiket vermeld, bijvoorbeeld 'Sangiovese di Romagna'. Italië telt ruim 300 DOC-gebieden, die samen goed zijn voor circa 20% van de totale wijnproductie.
Met ingang van de wijnoogst 1996 is Italië de nieuwe wijncategorie IGT (Indicazione Geografica Tipica) rijker, te vergelijken met de Franse Vin de Pays (landwijn). Momenteel zijn de productievoorwaarden voor 121 IGT-wijnstreken vastgelegd. In de IGT-klasse is eveneens  een groot aantal hoogwaardige  'Vini da Tavola' opgenomen van vóór 1996. Deze groep tafelwijnen kon tot dan toe op grond van afwijkende productiemethoden en ongebruikelijke druivensoorten in geen enkele andere categorie worden ondergebracht. Naar verwachting zal het aandeel IGT-wijnen uiteindelijk ongeveer 50% zijn. De laagste kwaliteitsklasse bestaat uit eenvoudige Vino da Tavola (tafelwijn). Hiertoe behoren alle wijnen die niet in een van bovengenoemde categorieën passen. Vanaf de oogst van 1996 mogen geen oogstjaar, druivenras en herkomstgebied op het etiket van een tafelwijn worden vermeld.

Vier bekende wijngebieden

Piemonte: de wijngaarden van Piemonte ('voet van de berg', in dit geval de Alpen), bevinden zich in het uiterste noordoosten, tegen de grens met Zwitserland en Frankrijk. Zijn reputatie dankt Piemonte vooral aan krachtige rode wijnen die vaak lange tijd op vat rijpen, maar het is de Asti Spumante die het bekendst is. Bijna alle wijnen worden gemaakt van inheemse druivensoorten, waarvan de Nebbiolo de beste is. Hij staat aan de basis van de beroemde Barolo en Barbaresco, die beide de DOCG-status bezitten. Beide wijnen rijpen langdurig op vat zodat de harde tannines plaats maken voor een uitzonderlijk rijke, complexe geur en smaak. Daarna rijpt de wijn op fles verder. Andere belangrijke rode druiven zijn de Barbera en Dolcetto. Beide zijn vrij stevig en zeer fruitig, maar niet zo krachtig als de Nebbiolo. Van de Cortese-druif tenslotte maakt men een lekkere, frisfruitige witte wijn onder de naam Gavi.

Toscane: met zijn prachtige landschap, rijke cultuur en verrukkelijke keuken is Toscane Italië's bekendste wijngebied. Het is de bakermat van edele, verfijnde wijnen die vaak pas na jaren rijping (op hout of fles) hun diepste geheimen prijsgeven. Maar liefst vijf van de 20 DOCG-wijnen van Italië komen hier vandaan. De bekendste is Chianti, die vanwege zijn veelzijdige karakter (van licht en fruitig tot stevig en vol) ook wel de 'meest Italiaanse wijn' wordt genoemd. Chianti Classica is afkomstig uit het oorspronkelijke Chianti-gebied tussen Florence en Siena. Andere beroemde rode wijnen zijn Brunello di Montalcino, Vino Nobile di Montepulciano en Carmignano. Het zijn topwijnen met een verplichte rijpingstijd van enkele jaren op vat. Bij 'riserva-wijnen' is de rijpingsperiode nog langer. De belangrijkste druif voor rode wijn is de Sangiovese, die soms (zoals bij Chianti) aangevuld mag worden met wat Canaiolo en Cabernet Sauvignon. De enige witte DOCG in Toscane is Vernacchia di San Gimignano, een subtiele droge wijn uit het schitterend gelegen dorpje San Gimignano.

Umbrië: klein maar fijn, zo zou Umbrië gerust genoemd mogen worden. De wijnproductie bedraagt slechts een miljoen hectoliter en qua wijnoppervlak neemt het de 14e plaats in. Lange tijd was Umbrië, vanwege zijn ligging en vruchtbare grond het 'groene hart van Italië' genoemd, vooral bekend om zijn witte wijnen. De zachtdroge Orvieto (er is ook een zoete 'abboccato') was zo'n beetje de enige wijn uit deze streek die buitenlanders kenden. Dat is nu wel even anders. De trots der Umbriërs is tegenwoordig de fameuze 'Torgiano Rosso Riserva', een prachtige houtgerijpte rode wijn van overwegend Sangiovese-druiven uit het plaatsje Torgiano. Het is de enige DOCG-wijn van Umbrië. Let wel, de DOCG-status geldt alleen voor de houtgerijpte riserva, de andere rode en witte wijnen van Torgiano zijn gewoon DOC. Ook van diverse andere regionale (o.a. Grechetto) en buitenlandse (Chardonnay, Cabernet Sauvignon) druivensoorten maakt men tegenwoordig uitstekende witte en rode wijnen.

Sicilië: is het grootste wijngebied van Italië, ruim 150.000 hectare is met wijnstokken beplant. De bekendste wijn van het eiland is ongetwijfeld Marsala, een klassieke aperitief- en dessertwijn. Een andere prachtige zoete wijn is de Passito di Pantelleria, afkomstig van het kleine vulkanische eiland Pantelleria voor de kust van Noord-Afrika en gemaakt van de aromatische Moscato-druif. De laatste tijd staan ook de rode en witte wijnen van Sicilië in de belangstelling. Hierbij gebruikt men vaak streekgebonden soorten die soms uit de Romeinse tijd stammen (bijv. Grecanico en Nero d'Avola). Enkele voortreffelijke DOC-wijnen zijn de strakdroge Bianco d'Alcamo (heerlijk bij visgerechten!), en Etna Rosso, een krachtige houtgerijpte rode wijn van de oostelijke hellingen van de vulkaan Etna en gemaakt van de druivensoorten Nerello Mascalese en Mantellato. En zo zijn er nog veel meer verrassingen. Voor de liefhebber die het avontuur niet schuwt heeft Sicilië veel geheimen in petto.

Bron: EuroSlijter Magazine -Voorjaar 1999


Wijngebieden Italië  >>