Languedoc en Roussillon slaan handen ineen door Cees van Casteren en Ronald de Groot
In de grootste wijnstreek van Frankrijk, Languedoc-Roussillon, heeft een revolutie plaatsgevonden. Rivaliserende organisaties van wijnproducenten besloten een gezamenlijke wijnstrategie voor de regio te ontwikkelen.

Een belangrijke beslissing, die moet voorkomen dat Vins de Pays, met voorop Vin de Pays d'Oc, gaan concurreren met generieke vins d'appellation als Languedoc en Côtes du Roussillon en die weer met individuele appellations zoals Minervois en Corbières. Het lijkt een logische stap, en dat is het ook, maar voor Franse begrippen is het bijzonder dat zo'n uitgebreide vorm van samenwerking wordt opgezet. De streek verdient het. Je vindt hier prachtige wijnen van mooie terroirs, naast smakelijke en ongecompliceerde Vins de Pays.

Voor Languedoc-Roussillon staat genoeg op het spel. Dit is dé wijnstreek van Frankrijk. Van 290.000 hectare wijngaarden wordt hier jaarlijks meer dan 15 miljoen hectoliter wijn geproduceerd, dus zo'n twee miljard flessen wijn - als het allemaal gebotteld zou worden. Dat is 30 procent van de totale Franse wijnproductie, voortgebracht door 27.600 boeren, 320 coöperaties en 2600 onafhankelijke producenten. Er is hier plaats voor maar liefst 40 appellations en 59 verschillende Vins de Pays, met Vin de Pays d'Oc als de bekendste. Er wordt alles gemaakt: wit,  rood en  rosé, prachtige Vins Doux Naturels (versterkte zoete wijnen) en in Limoux ook mousserende wijnen. En met alle variatie, alle verscheidenheid, is er één sterke bindende factor: het unieke Middellandse Zeeklimaat.

Uniek terroir
Het Middellandse Zeeklimaat is onlosmakelijk verbonden met het terroir van deze streek. Terroir is een samenspel tussen ondergrond en microklimaat, mensen en druiven. Het klimaat vormt de rode draad, hoewel hierin afhankelijk van de hoogte van de wijngaarden en de afstand tot de zee ook flinke variaties te vinden zijn. De invloed van de Middellandse Zee reikt niet verder dan een strook van een kilometer of vijftig landinwaarts. Dat betekent dat het achterland van Languedoc-Roussillon zelfs onder een continentale of Atlantische invloed kan staan.

Kenners weten dat er werkelijk bijzonder terroir te vinden is in Languedoc-Roussillon. De uitlopers van zowel de Pyreneeën als het Massif Central zijn geweldige ondergronden. De bodems, met onder andere leisteen, zijn perfect geschikt voor wijnbouw van hoge kwaliteit, mits je de goede druiven plant. En je vindt dit soort bijzondere ondergronden in allerlei varianten in de hele streek. Ga maar eens kijken in Roussillon, bij Maury, waar op leisteen geweldige oude stokken grenache staan aangeplant voor machtige droge rode wijnen of zoete Maury met prachtig fruit. Steek de prachtige bergrug aan de noordkant van Maury over, via fascinerende wegen die door machtige gorges kronkelen, om te arriveren in de onverwacht ruige zuidkant van Corbières, met ongenaakbare hellingen die zeer interessante wijnen kunnen voortbrengen. Kijk in de hogere wijngaarden in streken als Saint-Chinian en Faugères, waar het graniet in de bodem de druiven opwarmt en laat rijpen. Spoed je naar Pic Saint-Loup, de bijzondere rotspiek bij Montpellier die is omgeven door mooie wijngaarden waar de syrah-druif prachtige resultaten geeft.

Roussillon: op zoek naar zichzelf
De samenwerking die Languedoc en Roussillon binnen Sud de France zijn aangegaan, wil nog niet zeggen dat de wijnen op een hoop moeten worden gegooid. Niet alle wijngaarden in het warme zuiden van Frankrijk zijn hetzelfde, er zijn grote verschillen.

De naam: Sud de France
De samenwerking tussen de streken van de Languedoc-Rousslllon kreeg gestalte in juni 2006 met de oprichting van Inter Sud de France, waarin de vier grote wijnbouworganisaties binnen de regio samenwerken, het Conseil Interprofessionnel des Vins du Languedoc, het Conseil Interprofessionnel des Vins du Roussillon, INTER OC (het samenwerkingsverband van de Vins de Pays) en het regionale comité, de ANIVIT. Inter Sud de France moet de wijnindustrie van de streek richting geven. Het beheren en reguleren van de geproduceerde hoeveelheden wijn, promotie en communicatie, kwaliteitscontroles, het vaststellen van technische standaarden en het ondersteunen van onderzoeksprogramma's zijn de voornaamste taken van de nieuwe organisatie. Een hoogst ambitieus programma, waarbij te hopen valt dat de verschillende leden niet weer vervallen in onderlinge onenigheid over de te volgen weg, een bekende Franse ziekte…

Het grootste deel van de huidige Roussillon was tot 1659 niet Frans maar Spaans. Nog steeds is hier een sterke Catalaanse invloed voelbaar in de taal, de keuken en de wijnen. Het droge, warme weer, de leisteen bodems en de ruige, slecht toegankelijke wildernis van het binnenland van de Roussillon bieden geen andere agrarische mogelijkheden dan wijnbouw. Tot de jaren tachtig ging bijna honderd procent van de totale productie naar de lokale coöperaties. In Roussillon is de afgelopen jaren het besef gegroeid dat de streek goud in handen heeft, in de vorm van bijzondere, oude stokken. De oude grenache werd vroeger gebruikt voor de lokale Vin Doux Naturel, zoals Rivesaltes Tuilé en voor de blend van de lokale Vin de Pays of Vin de Table. Maar zie: deze grenache wordt tegenwoordig ingezet bij dure top-cuvées. Prima kansen, als de wijnmakers maar geloven in de mogelijkheden. En als ze de wijndrinkers ervan weten te overtuigen, daar ligt een uitdaging…

Nieuwkomers helpen mee
Het aantreden van een nieuwe generatie wijnmakers in bestaande wijnfamilies heeft de Roussillon veel geholpen, maar misschien nog belangrijker was de toestroom van buitenstaanders. En het zijn niet alleen de zonnige omstandigheden en de oude stokken in de Roussillon die trekken, maar ook de vrijheid, de ruimte en de schappelijke prijzen van de wijngaarden. Voorbeeld van een succesvolle buitenstaander is Hervé Bizeul, een gewezen journalist. Met een goed gevoel voor publiciteit heeft hij zijn Clos des Fées opgestuwd tot een van de duurste en de beste wijnen van de streek. Ook Gérard Gauby mag niet ongenoemd blijven. Hij is een voorbeeld van een nieuwe generatie in een lokale wijnfamilie. Met zijn Domaine Gauby liet hij als een van de eersten zien hoe goed Roussillon kan zijn. Zijn familie verkocht de druiven generatie na generatie aan de lokale coöperatie. Gérard Gauby waagde de stap, ging zelf bottelen en verkopen en boekte veel succes. Proef zijn knappe witte wijnen, die kracht combineren met een opmerkelijke frisheid en een bijzonder mineralig karakter. Roussillon op zijn best. Inmiddels staat de volgende generatie klaar. Vader Gérard doet het wat rustiger aan, zodat zijn zoon Lionel zich helemaal kan uitleven in wijngaard en kelder.

Lappendeken van terroirs
De streek Corbières laat zien hoe complex Languedoc kan zijn, en hoe lastig dat is uit te leggen aan wijndrinkers. Sommige wijngaarden liggen pal aan zee, andere hoog in de heuvels op arme rotsgronden of op vruchtbare klei in het dal van de Aude. Logisch dat deze wijngaarden totaal verschillende wijnen opleveren. En begrijpelijk dat wijnboeren die stukjes een eigen appellation willen geven. Maar de consument verliest daarin zijn weg. Op zoek naar bijzondere carignan (zie kader) komen we uit bij La Voulte Gasparets in Boutenac, een van de nieuwe 'subgebieden' van de Corbières, sinds kort zelfs officieel 'Corbières-Boutenac', Echt in de middle of nowhere, al ziet men dat zelf anders, want we zijn hier in het hart van Corbières. Maakt niet uit, de prachtige wijn laat zien wat kán in Corbières. De topcuvée, genaamd Romain Pauc, is genoemd naar eigenaar Jacques Bergès' grootvader. De wijn wordt voor een groot deel gemaakt uit fruit van negentig jaar oude carignanstokken op een bodem van 'galets roulées', grote keien zoals in Châteauneuf-du-Pape. Dat is pas terroir. En dat is pas wijn.

Carignan comeback
Van de inheemse druiven rassen in Languedoc-Roussillon heeft carignan niet de beste naam. Van de ruim 50.000 hectare die er nog altijd staat aangeplant in het land van Oc eindigt ieder jaar weer een aanzienlijk deel in de benzinetank. Een decennium geleden omschreef Jancis Robinson het druivenras carignan in haar Guide to Wine Grapes als 'volumematig belangrijk, maar kwalitatief desastreus'. Oude stokken op arme bodems laten echter het potentieel van deze karaktervolle druif zien. Cees van Casteren ontdekte hoe mooi carignan kan zijn. "Op mijn persoonlijke top-10 van de minste druivenrassen ter wereld staan in ieder geval airèn, trebbiano, müller-thurgau, colorino, doradillo, pais en ruby cabernet. Tot voor kort had carignan er waarschijnlijk ook op gestaan. Afgelopen tijd heb ik echter een aantal 'pure' carignans geproefd die mijn mening over dit Mediterrane druivenras sterk positief hebben beïnvloed."

Een groep carignanofielen heeft zich verenigd in een carignan supportersclub, Carignan Renaissance. In 2004 haalden de supporters de kritische Jancis Robinson en andere invloedrijke wijnjournalisten naar Béziers om top-carignans uit de hele wereld blind te proeven. De journalisten waren enthousiast. Het geheim van carignan zit 'm in beperking van de opbrengsten en in de bodem, en natuurlijk oude stokken. Als carignan is aangeplant op vruchtbare gronden geeft hij grote opbrengsten, hoge zuren en groene, onrijpe tonen. Op arme bodems bewijzen oudere stokken carignan dat ze moeiteloos rijpen, intens rood en paars fruit geven en een complexe kruidigheid genereren met een frisse zuurgraad, zelfs in de warmste jaren. Dan laat de carignan pas zijn echte persoonlijkheid zien.

Carignan zal nooit een naam ontwikkelen als druivenras voor topcuvées, daarvoor is dit druivenras te zeer besmet met het verleden. Toch laten de wijnen van producenten als La Voulte Gasparets, Clos Matassa, Domaine de Nizas en Domaine d'Aupilhac zien dat carignan geweldige wijnen kan voortbrengen, uniek voor Languedoc-Roussillon en Frankrijk.

Voorbeelden van carignanwijnen van uitstekende kwaliteit: Domaine d'Aupilhac (La carignan, Minervois), Clos du Gravillas (Lo Vielh, St Jean de Minervois), Domaine Rimbert (Marjoleine, Berlou), Domaine de Nizas (Carignan Vieilles Vignes, Caux), Roc des Anges (Cuvée 1903, Montner), Clos Matassa, Domaine Bertrand Berge (Megalith, Paziols), en La Terrasse d'Elise (La Pigeonnier, StJean de Fos).

Mins
Vanaf Corbières naar het noorden moeten we eerst het brede dal van de Aude oversteken om weer de hoogte in te gaan, naar de uitlopers van het Massif Central. De eerste appellation die we hier tegenkomen, Minervois, ligt deels in het dal van de Aude en voor een deel op de uitlopers van de bergen. Het is ongelofelijk dat instanties het lage deel in de vlakte hebben samengevoegd met hogere wijngaarden tot één appellation, Minervois. De verscheidenheid is groot, net zoals in Corbières. De producenten bij het hoger gelegen dorp La Livinière hebben het probleem op eigen wijze opgelost: zij hebben een eigen appellation voor hun wijnen, Minervois La Livinière. Syrah van deze hogere wijngaarden speelt een hoofdrol. Bijzondere wijnen, zonder meer, van - weer - een bijzonder terroir. En weer dat unieke samenspel tussen klimaat, bodem, druif en mens. Toch heeft Minervois als wijn bij veel wijndrinkers geen grote reputatie. Een nieuw appellationsysteem moet dat gaan veranderen.

Versnipperde wijngaarden
De Coteaux du Languedoc lijkt de grenzen van de appellations wat strikter te nemen dan Minervois of Corbières. Dat maakt het ingewikkelder. De appellationwijngaarden liggen hier verspreid door de streek, overal een stukje. Sommige gebieden hebben recht op een eigen appellation, andere mogen een eigen streeknaam op het etiket vermelden naast de appellation Coteaux du Languedoc. Lastig te interpreteren, hebben ook de organisaties van producenten en het INAO geconcludeerd. Daarom is besloten de appellation te veranderen van Coteaux du Languedoc in kortweg Languedoc en uit te breiden naar het zuiden. Dat betekent dat straks ook AOC Languedoc mag worden gemaakt in Minervois of Corbières. Zelfs in de streek waar Côtes du Roussillon wordt gemaakt, mag straks AOC Languedoc worden geproduceerd.
De bedoeling is dat de soepeler, eenvoudiger wijnen straks onder deze appellation worden gebracht: de basiskwaliteit. Minder terroir, meer fruit. De eenvoudige Minervois, Côtes du Roussillon, Corbières en Coteaux du Languedoc moeten straks onder de naam 'Languedoc' op de markt komen. Het zal even wennen zijn, maar het nieuwe systeem heeft een logica. Languedoc is dan basisappellation, vergelijkbaar met Bordeaux. Daarboven komen individuele streekappellations, waar strengere eisen aan worden gesteld. Een Minervois moet straks een goede Minervois zijn, typisch voor zijn terroir. Dat moet verder worden versterkt door de ontwikkeling van subappellations op een nog hoger niveau, met wijnen die volkomen typisch zijn voor terroir en druif. Bestaande subappellations laten zien dat het goed kan werken. Minervois La Livinière weet zich goed te profileren ten opzichte van 'gewone' Minervois met bijzondere syrah-wijnen. Corbières Boutenac blijkt de deelnemende producenten te stimuleren tot betere kwaliteiten. Zelfs het succesvolle Saint-Chinian geeft zijn prachtige schistes op de hogere hellingen subappellations: Saint-Chinian Roquebrun en Saint-Chinian Berlou. Er zullen meer subappellations volgen. De subappellations van de Coteaux du Languedoc bestaan al: Terrasses de Béziers, Pézenas en Cabrières, Terrasses du Larzac, Grés de Montpellier en Terre de Sommières. Picpoul de Pinet (wit) en Pic Saint-Loup (rood en rosé). Ook in Corbières zullen meer appellations komen na Boutenac, zoals bijvoorbeeld Lézignan en Durban. Het is ongelofelijk dat deze subappellations straks minimaal dertig procent carignan moeten bevatten! Eindelijk erkenning voor deze versmade druif. Het systeem past perfect in de nieuwe organisatie, Sud de France. Dat omvat de streekappellation en alle subappellations en kan dit geheel aansturen, stimuleren en verkopen. Daarnaast vinden we dan nog de 'andere' druiven, chardonnay, merlot en cabernet, in de lokale Vin de Pays. Als iedereen er maar in gelooft, dan wordt het nog wat. Vooruit met de Languedoc-Roussillon!

Bron: Vins de France, folder 2009 Euradius


<< Wijngebieden Languedoc       |       Wijngebieden Roussillon >>