Loirewijn: de zomer in het glas door Henk Zirschky
De Loire is een rivier die tot de verbeelding spreekt. Het is met zijn 1012 kilometer de langste rivier van Frankrijk, op de oevers pronken talloze oogverblindende kastelen en het was eeuwenlang de belangrijkste verkeersader van Frankrijk. Wie nu de door afdamming onbevaarbare, traag stromende rivier ziet, kan zich nauwelijks voorstellen dat duizenden platbodems er vroeger verbindingen onderhielden tussen Nantes en steden als Angers, Saumur, Tours en Orléans.

Op de oevers langs de laatste 250 kilometer van de rivier, waar hij globaal van oost naar west stroomt, liggen de wijngaarden van de Vallée de la Loire. De enorme watermassa heeft grote invloed op het microklimaat. Vooral in de winter geeft de rivier warmte af aan de omgeving, waardoor de Loirevallei een zacht klimaat heeft.
De Loire is een smeltkroes van druivenrassen afkomstig uit verschillende delen van Frankrijk en natuurlijk uit de Loirestreek zelf. Maar de Loiredruif bij uitstek is de sauvignon blanc. De meest vermaarde wijnen van deze streek - Pouilly-Fumé en Sancerre - worden van deze druif gemaakt. De Loirestreek heeft echter veel meer te bieden. Wijnen in een grote verscheidenheid, die allemaal bijzonder elegant en fris zijn.

Bron: Gall&Gall | Wijnkaart Nieuws - Juni 2001


De wijnen uit het dal van de Loire, door Wim Bossenbroek
De rivier Loire ontspringt in de Cévennes op een hoogte van 1.400 meter, in het departement Haut Loire (Zuid-Frankrijk). Hij stroomt in noordwestelijke richting naar Orléans en vandaar westwaarts naar de Atlantische Oceaan. Met een lengte van l.012 km is de Loire de langste rivier van Frankrijk. De totale wateroppervlakte is maar liefst 115.000 km2, oftewel 20% van de totale wateroppervlakte in Frankrijk.
De wijngaarden bevinden zich langs de Loire en de vele zijrivieren vanaf de plaats Pouilly-sur-Loire tot voorbij Nantes. In het dal van de Loire, waar eens de Franse adel hoogtij vierde, bevinden zich ook nu nog talrijke prachtige kastelen, vaak gelegen in schitterende parken.

Le Pays Nantais
In de omgeving van de stad Nantes, waar de Loire zijn laatste kilometers aflegt naar de zee, ligt de productiestreek Le Pays Nantais, het gebied van de Muscadetwijnen met een klimaat dat onder invloed staat van de Atlantische Oceaan. De weersomstandigheden zijn wisselvallig. Het waait en regent er vaak, vooral vanaf oktober. De winters zijn erg nat en de zomers kort maar wel vrij warm. Het najaar is zacht. Door het relatief hoge aantal zonne-uren krijgen de druiven voldoende gelegenheid om te rijpen. Met de natte oktobermaand in het vooruitzicht, is het belangrijk dat er vroeg geoogst wordt en dat doet men dan ook. In het Muscadetgebied oogst men eerder dan waar ook in Frankrijk, namelijk in de periode tussen 10 en 20 september. Een gelukkige omstandigheid hierbij is dat de muscadetdruif snel rijpt. 

Pays Nantais

In de Pays Nantais leven zo'n kleine 2.000 wijnbouwers geheel van de wijn. Er zijn ook boeren die naast druiven andere gewassen verbouwen of veeteelt bedrijven om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Een gering deel van de opbrengst wordt door de boeren verkocht. In tegenstelling tot veel andere wijngebieden, verkopen de boeren meestal geen druiven maar wijn aan de handelaren. Dit is mogelijk omdat ze zelf beschikken over apparatuur die nodig is voor de vinificatie (wijnbereiding).

Witte wijnen
In de wijde regio van Nantes worden, op een enkele uitzondering na, alleen witte wijnen geproduceerd. Rond het plaatsje Ancenis, een eindje stroomopwaarts voorbij Nantes, wordt nog wat rode wijn gemaakt van de gamaydruif en soms van de cabernet. Gezien de geringe opbrengst zul je deze 'Coteaux d'Ancenis' in Nederland niet aantreffen. Deze wijnen zijn als het ware een herinnering aan de tijd vóór 1700, toen in de hele streek uitsluitend blauwe druiven voorkwamen voor rode wijnen. De Hollanders (jawel) die op zoek waren naar witte wijnen voor distillatie èn de zeer strenge winter van het jaar 1709, waren de directe oorzaak van het aanplanten van witte druivenrassen. In die barre winter was niet alleen de Loire dichtgevroren, maar was ook het zoute water voor de kust veranderd in ijs. Geen enkele wijnstok overleefde het. Men plantte de 'Mélon de Bourgogne' die zoals de naam al zegt, afkomstig was uit Bourgogne. Het is een vorstbestendig druivenras dat vroeg rijpt. Aan het eind van de 18e eeuw veranderde men de naam van deze wijnstok in 'Muscadet de Bourgogne' en later in 'Muscadet'.  De romantiek van het met de hand plukken der druiven is niet meer van toepassing in deze streek. In de oogsttijd rijden grote machines tussen de wijnstokken en oogsten binnen enkele uren een hele wijngaard. Op deze wijze worden de druiven snel binnengehaald op het moment dat ze voldoende rijp zijn om hun karakteristieke frisheid te kunnen behouden.

Districten
De Pays Nantais kunnen we sinds 1937 onderverdelen in 3 herkomstgebieden.
Muscadet des Côteaux de la Loire: geldt voor 5% van de totale aanplant. De wijngaarden bevinden zich aan beide zijden van de Loire.
Muscadet: 10% van het totaal. Deze wijnen kunnen in feite uit het hele gebied komen, maar we vinden ze vooral ten zuiden van Nantes.
Muscadet de Sèvre et Maine: ten zuidoosten van Nantes, ter linker- en rechterzijde van de Sèvre en Maine, zijrivieren van de Loire. Met 85% van de totale oogst is dit het bekendste en ook het belangrijkste gebied.

Muscadet
De Muscadet is een plezierige, droge witte wijn. Hij is heel licht van kleur en smaakt voortreffelijk bij visgerechten, schelp- en schaaldieren. Een betere begeleider van onze Hollandse mosselen kun je je niet wensen! In de streek wordt Muscadet ook wel geserveerd bij het vlees van de bekende pré-salé lammeren die grazen in de weiden boven Nantes en bij varkensvlees, eend en kip. Naast de 'gewone' Muscadet kennen we de Muscadet 'sur lie'. Een sur lie wordt na een lichte filtering, rechtstreeks vanaf het eerste vat, op fles gebracht. De wijn is iets forser van karakter en kan wat langer bewaard worden. Het kleine beetje koolzuur in de wijn geeft bij het drinken een aangename tinteling op de tong. Jong gedronken is Muscadet op zijn best. Serveertemperatuur: 10°C. 

Wijngaard met muscadet druif

Muscadet is één van de weinige wijnen waarvoor naast een minimum-alcoholgehalte ook een maximum aan alcohol is voorgeschreven. Voor de Sèvre et Maine en voor de sur lie is dit respectievelijk 10 en 12%. Voor de andere Muscadet-wijnen 9½  en 12½ %. Door deze maatregel blijft het lichte karakter van de wijn gewaarborgd.
De export heeft een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Enkele tientallen jaren geleden waren deze wijnen buiten Frankrijk vrijwel onbekend. Op dit moment wordt ongeveer de helft van de totale productie uitgevoerd naar andere landen. Nà Engeland is Nederland de grootste importeur van Muscadet-wijnen. 

Gros Plant du Pays Nantais
Gros Plant is een druivenras dat vroeger in de gehele Pays Nantais was aangeplant. Deze druif komt nu nog alleen ten zuiden van Nantes voor en levert daar een eenvoudige droge witte wijn met een vrij hoge zuurgraad. Het zijn 'V.D.Q.S.'-wijnen, een classificatie tussen 'Vin de Pays' en 'Appellation Contrôlée'. Dezelfde druivensoort wordt in de departementen Charente en Gers 'Folle Blanche' genoemd en dient daar samen met enkele andere soorten als grondstof voor Cognac en Armagnac. Gros Plant wordt ook wel aangeduid als synoniem voor de 'Picpoul' een druif die in het zuiden van Frankrijk groeit. Dit is echter niet juist, want het gaat hier om twee verschillende rassen.

Anjou en Saumur
Stroomopwaarts van de Loire kom je in de wijngebieden Anjou en Saumur. In de regio van de plaatsen Angers en Saumur vind je een grote verscheidenheid aan wijnen: rood, wit en rosé, zowel stil als mousserend en niet minder dan 26 verschillende appellations contrôlées. Het klimaat is mild, met vrij zachte winters en warme zomers. Evenals in de Pays Nantais regent het er vaak. Toch blijft de totale neerslag per jaar beperkt tot gemiddeld 600 mm.
De bodemsamenstelling is zeer gevarieerd: van graniet, kiezel en leisteen ten westen van Angers, tot zand, kalk en mergel in het oosten. Mergel is een verharde zandlaag die tot 80% uit kalk bestaan.

Druivensoorten en witte wijnen
Elk druivenras heeft zo zijn voorkeur voor een bepaalde bodemstructuur. De samenstelling van de bodem is gevarieerd, de aanplant van wijnstokken ook. Behalve de inheemse soorten zijn er die van oorsprong uit andere gebieden afkomstig zijn, vooral uit Bordeaux. Voor de witte wijnen van droog tot zoet is de chenin blanc de belangrijkste. Deze wijnstok wordt ter plaatse Pineau de la Loire genoemd. Onder Angers ligt de plaats Savennières. De slechts 60 hectare tellende wijngaard is beplant met chenin blanc. De witte wijnen zijn droog (niet zoet) en hebben vaak een lange rijping op fles nodig. Een goede Savennières kan wel 10-15 jaar meegaan. De chenin blanc vind je ook langs beide oevers van de Layon, een zijriviertje van de Loire. Hier wordt de bekende Côteaux du Layon gemaakt, een zoete witte wijn die een goed alternatief kan zijn voor de duurdere Sauternes uit Bordeaux. Behalve de Côteaux du Layon is er ook nog de Côteaux du Layon Villages. Deze wijnen mogen alleen afkomstig zijn uit 7 in de wet genoemde wijndorpen. De mooiste wijnen komen uit Quarts de Chaume en uit Bonnezeaux. Ze hebben een eigen appellation contrôlée.
Naast enkele minder belangrijke witte wijnen, is er de ook in Nederland populaire Anjou blanc sec en demi-sec (droog en halfzoet) die is ook vervaardigd uit de chenin blanc, soms aangevuld met chardonnay of sauvignon.

  Anjou

Rosé's en rode wijnen
Anjou is bij ons van oudsher bekend als leverancier van halfzoete roséwijnen onder de namen Rosé d'Anjou en Cabernet d' Anjou. De eerste wijn is van de druivensoorten cabernet, gamay, grolleau en malbec (côt) en de Cabernet d' Anjou mag uitsluitend van de cabernet worden gemaakt. Een droger type is de Rosé de Loire met maximaal 3 gram restsuiker per liter.
Als gevolg van een teruglopende vraag naar rosé's, is men zich in Anjou meer gaan toeleggen op de productie van rode wijnen. Dat kwaliteitsverbetering hierbij een belangrijke rol speelt, moge onder meer blijken uit de toenemende aanplant van cabernet sauvignon, een nobel druivenras van oorsprong afkomstig uit Bordeaux.
De rode wijnen met de A.C.'s Anjou of Anjou Gamay kunnen in principe uit het hele gebied komen. Ze hebben in het algemeen wat meer 'body' dan de rode Saumur. Een beperkter herkomstgebied geldt voor de Anjou Villages. Dan is er nog de rode Saumur Champigny van de cabernet franc, afkomstig uit het plaatsje Champigny of uit een van de 8 dorpen in de omgeving van Champigny.

Mousserende wijnen
Crémant de Loire is een zacht schuimende wijn in wit of rosé. Bij de witte Crémant is de chenin blanc weer de belangrijkste druif en bij de rosé's de cabernet franc of cabernet sauvignon. De Saumur mousseux wordt gemaakt in rood en wit.
Deze wijn moet volgens de 'méthode champenoise' of  'méthode traditionnelle' gemaakt worden, hetgeen zeggen wil dat de tweede gisting, waarbij de 'belletjes' in de wijn ontstaan, op fles moet plaatsvinden.

  Saumur

Touraine
De wijngaarden van Touraine strekken zich uit van Saumur in het westen tot aan Blois in het oosten met als centrum de stad Tours, waar je in een wijnmuseum onder meer een wijnpers uit de 2e eeuw na Chr. kunt bewonderen. In dit gebied met een lengte van meer dan 100 km, zijn 15 verschillende druivensoorten aangeplant en er zijn zo'n 20 appellations contrôlées. Ook hier weer een grote variatie in wijnen.
De invloed van de Atlantische Oceaan is nog wel aanwezig, maar is toch niet zo groot meer als in de eerder besproken regio's. Het regent er niet zo vaak, de zomer is vrij warm en de winter kent geen extreem lage temperaturen. De bodem bestaat vooral uit 'Tuffeau', een dikke laag poreus kalkgesteente, bedekt met zand, granietgruis, leem of kiezels. In het hele gebied vinden we in de kalk uitgehouwen kelders die ideale opslagplaatsen zijn voor wijn.
Onder de A.C. Touraine worden zowel witte wijnen, rosé's als rode wijnen geproduceerd. Er zijn diverse soorten druiven voorgeschreven, waaronder voor wit de chenin blanc en sauvignon en voor rood en rosé de cabernet franc, cabernet sauvignon en gamay.

Bourgueil en Chinon
Uit de omgeving van Bourgueil en Chinon komen heel mooie rode wijnen met een eigen appellation contrôlée. Ze worden gemaakt van de cabernet franc en cabernet sauvignon. Het kunnen lichte en soepele wijnen zijn die we vrij jong drinken of volle wijnen die lang bewaard kunnen worden.

Vouvray en Montlouis
De overeenkomst tussen deze beide gebieden aan de Loire is, dat er uitsluitend witte wijnen worden geproduceerd die zowel droog, demi-sec als zoet kunnen zijn. De wijnen van de Pineau de la Loire (chenin blanc) komen op de markt met de Vouvray en Montlouis. De wijnen van de overwegend alluviale zandbodem bij Montlouis zijn wat lichter van structuur dan die van de kalkhoudende leembodem rond Vouvray.
Vouvray en Montlouis zijn niet alleen productiegebieden voor zogenaamde 'stille' wijnen (wijnen zonder koolzuur). Heel bekend zijn de mousserende wijnen die 'pétillant' of 'mousseux' kunnen zijn. De mousseux heeft een aanzienlijk hogere koolzuurdruk en verlangt dan ook een andere fles (als bij champagne) en een champignonvormige kurk.

Sauvignon
Aan de bovenloop van de Loire ten zuiden van Orléans is de sauvignon-druif (blanc fumé) toonaangevend. De witte wijnen met de A.C.'s Pouilly Fumé en Sancerre komen van de wijngaarden rond de gelijknamige dorpen. In het algemeen zijn het vrij stevige droge wijnen die, afhankelijk van de bodemsamenstelling van de wijngaarden, in kwaliteit kunnen verschillen. Een goede Pouilly Fumé of Sancerre kan nooit echt goedkoop zijn, al moet worden gezegd dat het prima vervangers kunnen zijn voor de veel duurdere witte Bourgognes.

Het snoeien van de wijnstokken in de winter

Van de pinot noir wordt een rosé en een rode Sancerre gemaakt. Het zijn eenvoudige wijnen die leunen tegen het succes van de witte Sancerre. Ook eenvoudig is de witte Pouilly-sur-Loire van de chasselas-druif. Het is een verfrissende droge wijn, een echte dorstlesser in de zomer. De wijn moet jong worden gedronken. Onthoud goed: een Pouilly-sur-Loire is een andere wijn dan de Pouilly Fumé.
Ten westen van Sancerre liggen de wijngaarden van Menetou-Salon. Een klein onopvallend gebied weliswaar, maar de droge witte wijnen zijn beslist de moeite waard. Zij krijgen, evenals de witte wijnen uit de nabijgelegen wijngaarden van Quincy en Reuilly, helaas nog niet de aandacht die zij verdienen. De wijnen van Menetou-Salon, Quincy en Reuilly hebben elk een gelijknamige appellation contrôlée en zijn gemaakt van de sauvignon-druif.

Bron: Wijn Domein Magazine Najaar 1991


Wijngebieden van de Loire >>