Wijngaard De Amsteltuin

 Langs de Akker 5
Amstelveen - Noord-Holland


De laagst gelegen wijngaard (5 meter beneden Amsterdams Peil) van Europa.


Wijngaard De Amsteltuin zet Amsterdam op de wijnkaart door Nicole Kroes - 19 september 2015
De Amsteltuin, de enige wijngaard in deze regio, is met twee witte wijnen in de prijzen gevallen bij een keuring van het Wijngaardeniersgilde Nederland. Het is de erkenning waar de Amstelveense wijnboer Jan Schake al jaren op had gehoopt.

De twee paradepaardje van zijn wijngaard heten het Witte Genieten en de Souvignier Adriana. 'Allebei afkomstig uit 2014, een uitzonderlijk goed wijnjaar. We hadden een lange nazomer met veel zonuren', vertelt wijnboer Jan Schake op zijn landgoed.

De Amsteltuin, 1,5 hectare wijngrond aan de oostgrens van Amstelveen, is een goed bewaard geheim. Nederland mag dan in de lift zitten als wijnland, in de Amsterdamsregio zijn de wijnboeren dun gezaaid. Met de komst van een wijngaard in Amsterdam-West (volgend jaar) en een jaarlijks wijnfestival, lijkt er wat reuring in de tent te komen.

Jan Schake en zijn vrouw Tieke maken met hun team zo'n 3500 flessen wijn per jaar met de druiven van hun Amstelveense wijngaard.
De Amsteltuin

Frank Jacobs, voorzitter van de Wijnkeuring van de Lage Landen, was blij verrast door de twee witte wijnen van De Amsteltuin. '2014 was voor veel wijngaarden in Nederland juist een moeilijk jaar qua weer. Daarom vind ik het des te knapper dat er hier twee zeer goed drinkbare, frisse en fruitige wijnen zijn geproduceerd.'

In totaal werden er 156 Nederlandse en Belgische wijnen gekeurd door vier panels van zeven juryleden en werden er 2 gouden, 17 zilveren en 35 bronzen medailles uitgereikt. De twee hoogste medailles gingen naar Belgi. Met de twee zilveren medailles behoort de Amsteltuin tot de vijf beste wijngaarden van Nederland.

Volgens Jacobs, die tevens wijndocent en wijnjournalist is, moeten we niet onderschatten wat deze medailles betekenen. 'We hebben volgens een mondiaal puntensysteem de wijnen beoordeeld, het is niet zo dat we denken: ach, laten we wat aardiger zijn, omdat het Nederlandse wijnen zijn.'

Voor Schake, die uit het verzekeringswezen komt, is het een kroon op zijn werk. Op zijn wijngaard annex zorgboerderij werken 80 tot 90 man, voornamelijk vrijwilligers. Zij onderhouden de planten en zorgen ervoor dat er van de druiven jaarlijks zo'n 3500 flessen wit en ros worden gemaakt in de kelders van het complex. 'Het was altijd al mijn droom om een wijngaard te beginnen. Ik wilde jaren terug al naar Toscane, maar mijn vrouw en kinderen zagen er niets in. Toen ben ik hier in Amstelveen in 2004 een klein wijngaardje begonnen bij wijze van hobby.'

De grote wijngaard kwam er pas na een ingrijpende gebeurtenis in zijn leven. 'Mijn vrouw overleed. Na haar dood dacht ik: die grote wijngaard moet er toch komen, het leven is zo kort. Samen met mijn huidige partner Tieke heb ik in 2006 een heel plan uitgewerkt om dagbesteding aan te bieden in combinatie met een wijngaard. We runnen De Amsteltuin nu negen jaar.'

Suzukivlieg ware plaag
Het zijn vooral de gevaren van buitenaf, waarop je volgens Schake constant beducht moet zijn. 'We zijn nu bezig om netten te plaatsen tegen de vogels en eenden. En we hebben sinds vorig jaar een ongenode gast: de Suzuki-fruitvlieg, een Aziatisch beestje dat dol is op blauwe druiven. Het vrouwtje prikt gaatjes in de druif en legt haar eitjes binnenin.'

Het is niet voor niets dat de Amstelvener het meest trots is op zijn Cabernet Adriana 2011, omdat hij ook dit jaar - zoals veel wijnboeren in Nederland - de rodewijnoogst op zijn buik kan schrijven door dat irritante vliegje. Over een week of twee moeten ze de blauwe druiven al oogsten, omdat het fruit niet lang meer goed blijft. 'Daar maken we dan ros van.'

Schake heeft al zijn kaarten weer gezet op zijn witte druiven - de johanniter en solaris. In oktober is het oogsttijd en de komende maanden moet de zon nog flink gaan schijnen om ze goed te laten rijpen. 'We hebben dus nog wel even de tijd, maar het mag wat mij betreft wel stoppen met regenen.'

Ideale wijngrond
Iedere plaatsnaam waar het woord 'veen' in voorkomt, is per definitie verdachte wijngrond, volgens wijnkenner Frank Jacobs. Want druivenplanten zijn geen fan van veen. Toch lukt het de Amstelveense wijnboer Jan Schake om prijswinnende wijnen te leveren. Hoe zit dat? Jan Schakes grond, vlak bij de Amstel, is een geval apart. 'Oorspronkelijk bevond zich hier een soort Waddenzee. Precies op de plek van de wijngaard is een slenk die ervoor heeft gezorgd dat een gunstig mengsel van klei en zand is ontstaan. Prima grond voor druiventeelt.'

Dagbesteding voor senioren
Veertig senioren met ziektes als alzheimer en parkinson komen vier dagen per week naar de Amsteltuin. Niet om druiven te plukken of te stampen, maar voor dagbesteding. Een wandeling, lunch, krantje lezen. Alles om lekker te ontspannen en hun mantelzorgers een beetje lucht te geven. 'Tieke houdt zich bezig met de zorgboerderij, ik verzorg de wijngaard met een team van tien vrijwilligers.'

De Amsterdammers die in West een wijngaard gaan beginnen, komen dit weekend een kijkje nemen in de Amsteltuin tijdens de open dagen. Voor beginnende wijnboeren heeft Schake n advies: onderschat het werk niet. Een goede wijn maken is volgens hem een uiterst complex proces.

Bron: Het Parool


Artikel uit PSvdW 23 oktober 2010 - Tekst: Annetie Wiesman
Wijnboer onder de stad: De wijngaarden schuiven op naar het noorden, doordat druivenrassen beter tegen ons klimaat kunnen. De regio Amsterdam heeft De Amsteltuin
. Hoe lekker is Amsterdamse wijn?

Het is een druilerige dag. Gisteren werd er geoogst, maar vandaag liggen de werkzaamheden stil vanwege de regen. Jan Schake loopt gelaten tussen de rijen met witte wijnranken. De johanniter druif aan zijn linkerzijde heeft rotte bladeren, de solaris druif rechts daarvan staat er op het eerste gezicht prima bij, maar binnen de trossen woekert de rotting. De een heeft valse meeldauw, de ander grauwe schimmel. Waar het vorige jaar een prachtige oogst opleverde, dreigt 2010 een rampjaar te worden voor Wijngaard De Amsteltuin.
De planten groeien hier uitstekend, maar het venijn zit
'm in de staart. Voor een goede rijping van de druiven zijn de maanden augustus en september essentieel, doceert Schake. "In  die periode worden in de vruchten suikers aangemaakt, die ontstaan door fotosynthese in de bladeren. Sinds augustus hebben we alleen maar regen gehad. De druiven zijn nog lang niet zoet genoeg."
De wijnboer heeft doorontwikkelde druiven die langer kunnen blijven hangen en sneller rijpen dan de klassieke druivenrassen. Maar daarmee is de strijd nog niet gewonnen. Tegen zo weinig zon en zoveel augustusregen is geen druif opgewassen.
En bij De Amsteltuin werken ze niet met bestrijdingsmiddelen. "Normaal levert dit veldje 1200 liter druiven op, nu wordt dat ongeveer een derde." De solaris druiven moeten zo snel mogelijk worden geoogst. De johanniter druif mag het nog twee weken proberen, omdat de druiven niet zijn aangetast. Een boerenwijsheid wil dat het nooit langer dan drie maanden achtereen regent, dus wie weet.

De waarschijnlijk laagst gelegen wijngaard ter wereld ligt in de polders tussen Amstel
veen en Ouderkerk. Weinig Amsterdammers zullen weten dat hier wijn wordt gemaakt. De flessen liggen niet in de winkels en zijn evenmin verkrijgbaar in de horeca, ze zijn alleen in de wijngaard te koop. Bovendien: wie verwacht er nu wijn uit Amsterdam?
Limburg is langzamerhand een bekende wijnprovincie. Maar sinds er druiven op de markt zijn die sneller rijpen en beter bestand zijn tegen schimmels, komen wijngaarden in Nederland op de meest onwaarschijnlijke plaatsen voor. Gelderland en Overijssel maken inmiddels samen meer dan de helft van alle Nede
rlandse wijn en zelfs op de kleigronden van Flevoland en in het hoge noorden komen wijngaarden voor. Nederlandse wijnen worden in steeds bredere kring serieus genomen. Tijdens de nationale wijnkeuring vallen er sinds dit jaar gouden medailles, wat tijdens de eerste edities van de wedstrijd nog niet lukte. De Amsteltuin won in 2008 nog een bronzen medaille voor zijn witte wijn.
Dat succes wordt dit jaar een stuk moei
lijker te evenaren. Schake loopt naar de achterste velden, waar de blauwe druiven staan. Ook de blauwe pinotin druiven hebben grauwe schimmel, en moeten er 'als de donder af. Daarachter hangt de cabernet cortis,die zulke tanninerijke druiven levert. "Dat wordt een rijke wijn, vergelijk baar met een cabernet sauvignon, waar je bordeaux mee maakt," zegt Schake. Er gaat veel tijd in zitten om hem toegankelijk te maken. Eerst rijpt de wijn anderhalf jaar in eikenhouten vaten. "Dan wordt hij gebotteld en moet hij nog twee jaar liggen." Maar voordat het zover is, kunnen de druiven nog lek gestoken worden door wespen, opgegeten worden door eenden of geroofd door spreeuwen.

Jan Schake (58) zette met zijn vrouw Tieke Roosen (56) in 2004 de Amstelveense wijngaard op. Het idee ontstond tijdens vakanties in Toscane. "Ik vond dat gestructureerde landschap met die stokken zo mooi. En dan lekker wijn maken in een morsig keldertje ... Als je er maar lang genoeg over nadenkt, wil je het vanzelf."
Hij werkte in de sociale zekerheid toen hij Tieke tegen het lijf liep, die ook plannen had voo
r iets nieuws. Ze stapten naar de
Amstel
veense wethouder met een gelikte brochure. "Geef ons maar anderhalve hectare voor een wijngaard." De gemeente bleek net een stuk land te hebben verworven met een recreatieve bestemming, maar had deze nog niet ingevuld. "Right time, right place," vat Schake samen.

Het landgoed bestaat uit een mooi houten huis met veranda
, met daarin een proeflokaal voor gasten, en het onderkomen voor de dagopvang - een dagbestedingscentrum voor mensen die op de een of andere manier buiten het arbeidsproces zijn geraakt. De wijnmakerij is niet veel meer dan een schuur met in de kelder de wijnvaten. Veertig medewerkers zijn er in totaal, doorverwezen door het UWV, gemeenten en GGZ, om weer wat regelmaat op te doen. Bij De Amsteltuin wordt geen onderscheid gemaakt naar handicap of aandoening. Dat is een bewuste keuze van Roosen, die eerder werkte in de zorg.
"Mensen
vullen elkaar aan. En van onze medewerkers zit in een rolstoel en een ander heeft Parkinson. Samen oogsten ze druiven en doen ze andere karweitjes. Dat hadden ze los van elkaar niet gekund." Dwang is er niet, benadrukt Roosen. "Als je een klotedag hebt, begrijpen we dat allemaal. Ga maar tussen de druiven wandelen, zeg ik dan."
De lunch is gezam
enlijk, aan lange tafels. Een meisje deelt omelet uit. Sommigen zwijgen, anderen troeven elkaar af met melige grappen. Na afloop zit een groepje op de veranda te roken. Zoals Monica, die een tijd geleden nog depressief en thuis op de bank rondhing, met veel alcohol. Nu heeft ze haar ritme weer teruggevonden. "Hier voel ik me thuis. Als ik aan het eind van de dag klaar ben, pak ik er toch nog even een klusje bij." Dat er geregeld mensen met alcoholproblemen zijn, is geen probleem, zegt Roosen. "Je zit hier tussen de struiken, niet tussen de wijn."
In 2006 kregen Schake en Roosen groen licht van de bank, en bes
telden ze meteen 3500 druivenplanten. Druiven kunnen pas in hun derde jaar geoogst worden, daardoor was 2008 het eerste oogstjaar, en vorig jaar het eerste chte wijnjaar.
Het Amstel
veense 'terroir'  blijk prima te zijn. De grond in Amstelveen is een mooi mengsel van zeeklei en zand. "Kalkrijk en goed waterdoorlatend, net alsof het op ons heeft liggen wachten," aldus de wijnboer. Natuurlijk, er gaat niets boven de mineraalrijke, vruchtbare berghellingen van Toscane, waar de planten meterslange wortels ontwikkelen, doordat het grondwater zo ver weg is. "Die geven een fantastisch raffinement aan een wijnsmaak. Maar met onze grond zijn we ook gezegend."

Of de rest al geoogst wordt, informeren we n week na ons eerste bezoek. "Ben je gek, heb je gezien wat voor mooi weer het is?" roept Schake door de telefoon. "Ik laat ze nog lekker effe hangen!" De boerenvoorspelling komt uit: het blijft zonnig.
De week e
rna wordt er alsnog geoogst. Voor de wijnmakerij staan tafels opgesteld met de kratten met net geplukte druiven. Zij aan zij staat een groepje mannen de druiven te sorteren. Met een schaart je worden de beschimmelde en ingedroogde exemplaren gescheiden van de rest.
"
Deze pinotin is stukken beter dan de andere blauwe druiven die we geoogst hebben, veel minder schimmel," zegt Gerard, n van de medewerkers. Hij vindt maar dat die Fransen het gemakkelijk hebben, met hun eeuwig zonnige wijngaarden. "Wij moeten de druiventrossen terugknippen van twintig naar acht trossen. Anders hebben we te weinig zon."
De kleine
rode druiven ogen heel anders dan de consumptiedruiven in de supermarkt; ze zitten compact op een steeltje. Daardoor hebben ze relatief meer schil, wat onontbeerlijk is om de wijn zijn smaak te geven. Schake is blij dat hij de gok heeft genomen. "Als we eerder hadden geoogst, was er geen rode wijn geweest. Het suikerniveau was veel te laag." In plaats van een rampjaar lijkt de opbrengst nu redelijk te worden.
Om de kleine oogst optimaal te kunnen benutten
, maakt Schake van de blauwe pinotin druif niet alleen rode wijn, maar ook ros. Die wordt direct geperst van de beschimmelde exemplaren om besmettingen te voorkomen. "Dat is wel een gek idee," merkt een medewerker op, die buiten thee drinkt op een houten bankje. "Dat je wijn drinkt van beschimmelde druiven." Verderop zit een man in zichzelf gekeerd een houten stoel te schuren.
Astrid en Ma
rleen, twee Amstelveense dames uit de buurt, staan met snoeischaartjes de laatste druiven van die dag te knippen. Ze zijn vrijwilligers van het eerste uur en komen opdraven als een noodmailtje wordt rondgestuurd. De slechtste druiven laten ze op de grond vallen, voor de eenden.
Ze genieten van he
t oogsten. "Ik heb geen tuin, en hier ben ik heerlijk in de natuur,"  zegt Marleen. Alle vrijwilligers hebben in de wijngaard een laantje dat hun naam draagt. Een jongen komt aan slenteren met een kruiwagen; hij zoekt de bril die een collega tussen de struiken heeft verloren. "Ik heb de heggenschaar net gevonden en vijf bonuspunten verdiend," grijnst hij. "Krijg ik ook wat voor die bril?" En ze zijn er voor de gezelligheid, aldus Marleen. Geregeld wordt er na afloop samen een wijntje gedronken. Of ze de wijn van De Amsteltuin lekker vinden? "Jaaah, vooral de witte wijn van vorig jaar was geweldig."

De kwaliteit van de Nederlandse wijn mag goed zijn, maar echt winstgevend is de verkoop zelden. De meeste wijnboeren leunen zwaar op neveninkomsten, zoals rondleidingen, proeverijen en andere vormen van recreatie. Zo kunnen bedrijven bij De Amsteltuin stukken wijngaard leasen, en zich laten uitbetalen in wijnflessen. En probleem is de prijs, die voor een wijn van gelijke kwaliteit uit' een klassiek wijnland de helft lager ligt.
Toch z
wichten steeds meer mensen voor het gevoel om prima smakende wijn uit de eigen streek te kopen. "De mensen die hier voor een rondleiding komen, vinden het ontzettend leuk om wijn uit hun hometown te proeven," zegt Schake. "Zij hebben die twaalf euro er z voor over." Het andere probleem is de lage landopbrengst van het kleine areaal. Vooral met de schaarse rode wijn van De Amsteltuin - die een langere bewerking nodig heeft - gaat het hard. In het eigen winkeltje is al een tijdje alleen nog maar ros te koop.
Dat doet pijn
, want het is de rode wijn waarmee de wijnmaker zijn vakmanschap bewijst. Zoals de pinotin, de trots van Schake. "De pinotin doet zo denken aan de pinot noir, met zijn prachtige lichtrode kleur en zijn soepele smaak," oreert hij. "Hij is heel lekker, met fijne tonen, ontzettend kruidig en soepel. Bij het bottelen was hij nog een beetje hard, toen heb ik hem verder op de fles laten rijpen." In een open bak pruttelt de cabernet cortis met zijn eigen schillen en pulp en wat toegevoegde gist. Er komt een weeg geurtje vanaf. Schake roert er met zijn hand doorheen. "Kijk het eens tekeergaan. Je moet regelmatig roeren om te zorgen dat de schillen genoeg contact maken met de most. Anders komt de smaak niet los."
Twee mannen met rubberlaarzen kl
immen op keukentrapjes naar de bovenkant van de ontstelings- en kneuzingsmachine. In tien minuten werken ze er zes kratten doorheen. De druiven voor de witte wijn gaan na het ontstelen meteen in de pers, een grote centrifuge, met een blaasbalg die het sap naar de buitenkant duwt. Dat moet snel: als er zuurstof bij het sap komt, gaat de smaak verloren.
D
e gist wordt meteen aan de gekneusde of geperste druiven toegevoegd. Dat is bij eeuwenoude wijnhuizen een heel ander verhaal, zegt Schake. "Die gebouwen zijn vaak helemaal doordesemd van hun gisten. Elke druif die daar binnenkomt, begint spontaan te gisten."
In de koele kelder van het schuurtje staan vijf grote roestvrij stalen vaten langs de muur. H
ier moet de wijn twee weken klaren, om daarna nog vijf maanden te rijpen. Er zit roze schuim op het deksel van de grootste tank. Hierin maakt de wijnboer witte wijn van de rode Blttnerdruif - een zogenoemde blanc de noir.
"Mijn oplossing in barre tijden
," zegt Schake ironisch. "Met een kleine oogst komt het eropaan wat je ermee doet." De druiven zijn vorige week na het oogsten onmiddellijk geperst, maar hij zal toch een zweempje roze houden, denkt Schake. Hij proeft. De geur is eerst zoet, maar de smaak is zuur en rauw. De wijnboer gooit theatraal zijn handen in de lucht: "Dat is het grappige, je hoeft er niets aan te doen, straks is hij lekker! Dat doet-ie helemaal zelf!"
In de hoek liggen twee eikenhouten wijnvaten. Prachtig spul, maar kostbaar. "Ze kosten zevenhonderd euro per stuk, en na een jaar of vier geeft het hout geen smaak meer af en moet je nieuwe kopen." De kast waarin de wijnflessen liggen te rijpen, raakt steeds leger; er ligt alleen nog een klein vat pinotin. Pas volgend jaar mei is de eerste nieuwe wijn rijp voor consumptie. "Het vliegt er zo uit," zucht Schake. "En er is niets vervelender dan nee verkopen."
Een oudere dame, regenkapje op het hoofd
, komt voorzichtig de trap af lopen. Ze wil zich melden als vrijwilliger. Ze hielp als kind wel eens met oogsten in Duitsland en wil het weer eens proberen, uit pure nostalgie. Opnieuw blijkt: het feelgoodgevoel van een wijngaard is zeker zo belangrijk als de productie.


 Nederlandse wijngebieden >>